Fusa_ekst

De kerk van het dorpje Fusa staat op een kavel grond dat voorheen deel uitmaakte van een boerderij met de naam Oppsal te Fusa. In verband met een nieuw aan te leggen begraafplaats naast de kerk, werden er in 2003 opgravingen gedaan. Deze bevestigden het vermoeden dat er belangrijke en duidelijke sporen nagelaten zijn uit de (noorse) ijzertijd, ca. 500 na Christus.

De eerste kerk was waarschijnlijk een staafkerk. Het doopvont van speksteen/talksteen schijnt nog te zien te zijn in in de kerkelijke kunstverzameling van het universiteitsmuseum in Bergen.

In het jaar 1600 werd deze middeleeuwse staafkerk vervangen door een nieuwe kerk. Ongeveer 250 jaar zou deze nieuwe kerk dienst doen, alvorens ze vervangen werd door een grotere kerk. Deze kerk kwam gereed in 1861 en is ontworpen door architect Frederik H. Stockfleth (1817-1863). Deze architect heeft meerdere kerken in west-Noorwegen ontworpen en was ook betrokken bij de bouw van het bovengenoemde universiteitsmuseum in Bergen. Deze kerk stond op een nieuw gekocht stuk grond naast de oude kerk, die later afgebroken werd. De tekeningen van architect Stockfleth werden later (in 1867) gebruikt om de kerk te Bruvik op het eiland Osterøy en (in 1871) de kerk te Vinje bij Voss te bouwen.

In 1907 werd het contract getekend met Olsen & Jørgensen orgelfabrikk te Kristiania, voor de bouw van een orgel, het eerste voor de kerk te Fusa. Een jaar later werd dit instrument, met negen stemmen verdeeld over manuaal en pedaal, opgeleverd. Elisabeth Margrethe Behrens Marstrander, vrouw van de toenmalige predikant te Fusa en een niet onverdienstelijk pianiste, werd de eerste organist. Haar piano-opleiding werd in verband met deze aanstelling aangevuld met een half jaar orgelles aan het conservatorium in Oslo.

Zondag 11 januari 1959, kort na de kerkdienst, brandde de kerk geheel af. De oorzaak was waarschijnlijk een defekt in een kachelpijp. Een klein crucifix daterend uit de 19e eeuw was één van de weinige dingen die overgebleven zijn. Dit kruisbeeld staat nu op het altaar in de huidige kerk.Fusa_krusifiks

De nieuwe kerk werd zondag 2 september 1962 ingewijd. Ze is ontworpen door architect Ole Halvorsen en uitgevoerd in beton. Ze staat op dezelfde plek als haar voorgangster uit 1861.

interiør mot aust

interieur naar het oosten

In plaats van een altaarschilderij heeft de kerk een fresco op de muur achter het altaar. Deze fresco is gemaakt door Bjørn Tvedt. We zien een zittende Jezus in gesprek met de samaritaanse vrouw bij de Jacobsbron. Het gezicht van de vrouw is niet te zien. We zien alleen het gezicht van de hoofpersoon Jezus. Dit wordt onderstreept door de belichting die geheel en al op de Jezusfiguur valt. Onder de fresco staat het slot van Johannes 4:10 “…en hij gaf u levend water”.

koret med freskomåleri som altartavle

het koor van de kerk met de fresco achter het altaar

detalj altartavla

detail van de fresco

In 2012, in verband met het 50-jarig jubileum van de kerk, werd het interieur geverfd in nieuwe kleuren. De bovenstaande foto’s geven daar een indruk van. De volgende foto laat het interieur zien met de oorspronkelijke kleuren.

interiør mot aust med originale fargar slik det var frå 1962-2012

interieur naar het oosten met de originele kleuren van 1962 tot 2012

De nieuwe kerk kreeg een orgel dat, evenals het orgel van de verwoeste kerk, gebouwd was door Olsen & Jørgensen in 1916 als opus 456 voor de Birkelandkerk te Nesttun bij Bergen.

Olsen & Jørgensen, opus 456, slik det stod i Birkeland kirke frå 1916 til 1962

Olsen & Jørgensen, opus 456, zoals het stond in de Birkelandkerk van 1916 tot 1962

Het was een orgel met pneumatische kegelladetractuur dat door Vestre’s  Orgel- og Pianofabrikk overgeplaatst werd naar Fusa. Het kreeg een nieuw front dat ontworpen was door de architect van de kerk, Ole Halvorsen.

Olsen & Jørgensen, opus 456, slik det stod i Fusa kyrkje frå 1962 til 2004

Olsen & Jørgensen, opus 456, zoals het stond in de kerk te Fusa van 1962 tot 2004

Slik såg det ut på galleriet

zo zag het er boven op de gallerij uit

Het orgel had de volgende dispositie:

Hoofdwerk (C-g3) Zwelwerk (C-g3) Pedaal (C-e1) Koppels, enz.
Bordun 16’ Gedakt 16’ Subbas 16’ Manuaalkoppel
Principal 8’ Geig.principal 8’ Gedakt 16’ tr. Sv. Suboctavkoppel II-I
Gamba 8’ Liebl. Gedackt 8’ Violon 8’ Superoctavkoppel I
Jubalfløite 8’ Salicional 8’ Bassun 16’ Pedaalkoppel 1
Octav 4’ Voix Celeste 8’ Pedaalkoppel 2
Fløite 4’ Fugara 4’ Tremolo
Waldfløjte 2’ Melodiekoppel 1-2
Mixtur IV* Pianopedal af
Trompet 8 2 vrije kombinaties
4 vaste (p, mf, f, tutti)
General Crescendo
*C: 2 2/3-2-1 1/3-1 tongwerk af
rep. op c2 en c3 crescendo af
vrij manuaal 1

Het orgel kreeg dan wel een nieuwe overlevingskans, maar helaas werd al vrij snel duidelijk dat ook dit orgel niet het eeuwige leven zou krijgen. Amper 30 jaar na de overplaatsing begonnen plannen voor restauratie of nieuwbouw vaste vormen aan te nemen. Uiteindelijk resulteerde dit in een nieuw, mechanisch orgel van Orgelmakerij Steendam te Roodeschool. Het oude pijpwerk van Olsen & Jørgensen liggen opgeslagen bij Steendam en wacht op hergebruik. Tot op heden is dit alleen gelukt met de Basun van het pedaal. Deze is een nieuw leven begonnen in het orgel van “De Hofstad” te Apeldoorn.

Interiør mot vest etter fargeendringane frå 2012 med Steendam-orgelet frå 2004 på galleriet

interieur naar het westen met de nieuwe kleuren uit 2012, op de galerij het Steendam-orgel uit 2004

deze foto laat duidelijk het "golvende" front zien (foto gemaakt voor de interieurveranderingen van 2012)

deze foto laat duidelijk het “golvende” front en speciale verftechnieken zien (foto gemaakt voor de interieurveranderingen van 2012)

spelepulten til Steendam-orgelet

speeltafel van het Steendam-orgel

Speciale aandacht mag gevraagd worden voor het schilderwerk. Dit is uitgevoerd door Henk van der Luyt van Orgelmakerij Steendam, op advies van Anne Hesvik naar aanleiding van een door haar gemaakt, doch uiteindelijk niet uitgevoerd, kleurenplan voor het kerkinterieur.
De balustrade is geschilderd door Anne Hesvik en gemaakt door Yngve Kartveit. Laatstgenoemde werd daarbij geholpen door Arne Brandagner (overigens een achterkleinkind van de eerste organiste). Bij het maken van de balustrade is gebruik gemaakt van delen uit de oude balustrade. De “wybertjes”-figuren hieruit zijn ook overgenomen op het orgelfront..

Het Steendam-orgel heeft de volgende dispositie:

Hoofdwerk (C-g3) Zwelwerk (C-g3) Pedaal (C-f1)
Bourdon 16’ Salicionaal 8’ Subbas 16’
Prestant 8’ Gamba 8’ (C-H = Holpijp) Octaafbas 8’
Roerfluit 8’ *Holpijp 8’ b/d Bazuin 16’
Quint 6’ d *Open fluit 4’ b/d
Octaaf 4’ *Quintfluit 3’ b/d Koppler
Gemshoorn 4’ *Woudfluit 2’ b/d P + I
Quint 3’ *Terts 1 3/5’ b/d P + II
Octaaf 2 Fagot 8’ b I + II b/d
Quint 1 ½’ b/d Dulciaan 8’ d
Sifflet 1’ b*/d Schalmei 8’ d
Trompet 8’ b/d Tremulant adviseur: Kristen Øgaard
gelijkzwevende stemming
* half open = C-H, helemaal open = C-h * gecombineerd = Cornet V winddruk Hw. + Ped. 76 mm, winddruk Zw. 85 mm

Een opvallende trek in de dipositie is het ogenschijnlijk ontbreken van een Mixtuur op het hoofdwerk. In overleg met adviseur en organist heeft Steendam er voor gekozen het décomposé-principe niet alleen op de Cornet, maar ook op de Mixtuur toe te passen. Zodoende kan men ieder register òòk afzonderlijk gebruiken, en bovendien de samenstelling van de Mixtuur aanpassen aan de grote van de aanwezige gemeente. Deze oplossing is mede ingegeven door de ietwat “harde” akoestiek in een lege kerk. Een gewoon Mixtuur-register zou dan al snel vermoeiend opgevat kunnen worden. De akoestiek neemt evenredig af naarmate de kerk voller wordt, maar dat is slechts zelden echt een probleem……

Voor een Mixtuur op 8-voets basis opent men (naast de Prestanten 8, 4, 3 en 2) de Quint 1 1/2 bas en Sifflet 1 bas in half geopende stand (waarbij dus alleen het onderste octaaf spreekt.) Toevoeging van Bourdon 16 en Quint 6 discant zorgen voor een Mixtuur op 16-voets basis. Te mooi om waar te zijn? Speel maar eens een dalende toonladder over het hele manuaal en u zult de repetities, die zo kenmerkend zijn voor een Mixtuur, duidelijk kunnen horen!

Steendam-orgel frå 2004

Steendam-orgel van 2004

Foto’s van de opbouw in de werkplaats kunt u hier zien (klik op een foto voor een vergroting). De betreffende pagina is onderdeel van een homepage over het “tweeling”-orgel in de Gereformeerde kerk (vrijgemaakt) in Dalfsen. Deze kerk had in eerste instantie hetzelfde front als van het Steendam-orgel in Apeldoorn bestelt. Echter, bij een bezoek aan de werkplaats in zag het orgelkomité het orgel voor Fusa in aanbouw. Dusdanig onder de indruk leidde dit tot een wijziging van hun bestelling, niet in het minst omdat deze oplossing tevens meer ruimte liet voor andere instrumentalisten op de orgelgalerij. Het enthousiasme gold in niet geringe mate ook de kleurstelling en de gebruikte verftechnieken. Daar dit echter ekstra onkosten met zich mee zou brengen, werd uiteindelijk gekozen voor een nuchterder uitvoering, met dit als resultaat.

mp3-files met opnamen van het Steendam-orgel te Fusa:

Toccata en Fuga in d-moll, BWV 565 van Johann Sebastian Bach, live-opname van een Bach-concert, 30-09-2005          gebruikte registraties

Magnificat Noni Toni van Samuel Scheidt, live-opname van een vesper op Maria Bood-schapdag, 26-03-2006           gebruikte registraties

slotlied “Salig er Maria”, tekst: Eyvind Skeie, melodie: Trond Kverno (NoS 24) opname van een vesper op Maria Boodschapsdag, 26-03-2006           gebruikte registraties

lied “Trøst oss her og nå”, tekst: Arnold Eidslott, melodie: Iman de Zwarte – opname van herdenkingsdienst n.a.v. het overlijden van kapelaan Svein Bjørhovde, 24-10-2007

Passacaglia i c-moll, BWV 582 av Johann Sebastian Bach, live-opname van orgel-concert 02-11-2007

slotlied “Cantai ao Senhor” Salmer 1997 nr. 89 / N13 nr. 393, live-opname van kerk-dienst op zondag Cantate, 20-04-2008

Fantasie “Ein feste Burg” opus 27 Max Reger, live-opname van concert op Reformatiedag, 31-10-2008

The Strong-Tower-Postlude av Matthias Nagel, NoS 295/296 og N13 nr. 108 in jazz-stijl, live-opname van concert op Reformatiedag, 31-10-2008 “Toll und sehr erfrischend ge-spielt!” (Matthias Nagel)

Choral varié du “Veni Creator” opus 4 av Maurice Duruflé, live-opname van kerkdienst op eerste Pinksterdag 2009 – gespeeld tijdens de collecte en de Final als postludium

noël “Il est né le divin enfant” van Leen de Broekert, opname 31-08-2010

“Kirken den er et gammelt hus” av Mons Leidvin Takle – Lindemans koraal bewerkt in jazz-stijl*, live-opname van jubileumsconcert Fusa kerk 50 jaar, 28-09-2012

* noten te vinden in het boek “Festivity” van Mons Leidvin Takle. Uitgegeven bij Cantando, bestellingsnr. C2141. In dit boek is het werk, met de tittel “Lo, in the wilderness a voice”, opgedragen aan Iman de Zwarte

Fuge i G-dur, BWV 577 van Johann Sebastian Bach, live-opname van jubileums-concert Fusa kyrkje 50 jaar, 28-09-2012

intochtslied “Gjer døri høg” NoS 6 / N13 nr. 5 (melodie Psalm 134), live-opname van ‘nine lessons and carols’ op 4e adventszondag, 22-12-2013